{"id":5131,"date":"2021-08-23T14:01:07","date_gmt":"2021-08-23T12:01:07","guid":{"rendered":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/?p=5131"},"modified":"2021-08-23T14:01:08","modified_gmt":"2021-08-23T12:01:08","slug":"afgani-qe-fitoi-luften-e-ftohte-kush-eshte-luani-i-panjashirit-qe-ne-moshen-28-vjecare-theu-ushtrine-sovjetike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/afgani-qe-fitoi-luften-e-ftohte-kush-eshte-luani-i-panjashirit-qe-ne-moshen-28-vjecare-theu-ushtrine-sovjetike\/","title":{"rendered":"\u201cAfgani q\u00eb fitoi Luft\u00ebn e Ftoht\u00eb\u201d, kush \u00ebsht\u00eb \u201cluani i Panjashirit\u201d q\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn 28-vje\u00e7are theu ushtrin\u00eb sovjetike"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Menj\u00ebher\u00eb pasi trupat sovjetike hyn\u00eb n\u00eb Afganistan n\u00eb 1979, M16 d\u00ebrgoi nj\u00eb nga agjent\u00ebt e tyre m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb rinj n\u00eb nj\u00eb mision rekrutimi special. Nd\u00ebrsa Moska p\u00ebrpiqej t\u00eb mb\u00ebshteste regjimin komunist t\u00eb Kabulit, Per\u00ebndimi pa nj\u00eb shans p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb at\u00eb Vietnamin e Kremlinit. Detyra e agjentit&nbsp;ishte t\u00eb gjente \u201cNapoleonin\u201d e Afganistanit: nj\u00eb komandant q\u00eb mund t\u00eb bashkonte fiset e tij n\u00eb luft\u00ebn guerile dhe t\u2019i udh\u00ebhiqte ata m\u00eb pas drejt nj\u00eb qeverie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ishte nj\u00eb urdh\u00ebr pak i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u ekzekutuar, por nga p\u00ebrgjimet e GCHQ n\u00eb zhurm\u00ebn e betej\u00ebs sovjetike, M16 kishte identifikuar dik\u00eb q\u00eb i plot\u00ebsonte kushtet: Ahmad Shah Massoud, i ashtuquajturi Luani i Lugin\u00ebs s\u00eb Panjshirit. Ai ishte vet\u00ebm 28 vje\u00e7, por grupi i tij i luft\u00ebtar\u00ebve muxhahedin\u00eb po e kthente me shpejt\u00ebsi Panjshirin n\u00eb nj\u00eb varrez\u00eb gjigante p\u00ebr trupat sovjetike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me sa dukej, Mesudi nuk ishte thjesht nj\u00eb tjet\u00ebr kryekomandant luftarak. Nj\u00eb ish-nx\u00ebn\u00ebs i Liceut Esteqlal t\u00eb Kabulit-Eton Afgan, ai fliste rrjedhsh\u00ebm fr\u00ebngjisht, e donte poezin\u00eb dhe donte q\u00eb Afganistani t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb demokraci e moderuar, shumetnike. Si\u00e7 i thot\u00eb nj\u00eb ish-shef i M16 korrespondentit veteran t\u00eb ITN, Sandy Gall, n\u00eb biografin\u00eb e tij t\u00eb re t\u00eb Massoud, ai ishte njeriu i duhur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mjerisht, si\u00e7 ndodh shpesh n\u00eb Afganistan, planet m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb nj\u00eb fuqie t\u00eb huaj nuk shkuan aq larg. Masoud p\u00ebrfundimisht fitoi kund\u00ebr rus\u00ebve, largimi posht\u00ebrues i t\u00eb cil\u00ebve n\u00eb 1989 nxiti kolapsin p\u00ebrfundimtar t\u00eb Bashkimit Sovjetik. Por pas marrjes s\u00eb Kabulit n\u00eb 1992, ai nuk mundi ta ndalonte Afganistanin t\u00eb binte n\u00eb paligjshm\u00ebri, \u00e7ka ushqeu rritjen e regjimit taleban. Dy dit\u00eb para 11 shtatorit, Massoud u vra nga dy agjent\u00eb t\u00eb Al-Kaed\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt u paraqit\u00ebn si gazetar\u00eb televiziv\u00eb dhe shp\u00ebrthyen nj\u00eb kamer\u00eb-bomb\u00eb gjat\u00eb nj\u00eb interviste.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.faxweb.al\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/panjashiri-536x400.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1202518\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me sip\u00ebrmarrjen ushtarake t\u00eb vet\u00eb Per\u00ebndimit n\u00eb Afganistan q\u00eb tani po shpaloset, libri i Gall sh\u00ebrben p\u00ebr dy q\u00ebllime koherente. Nj\u00ebra \u00ebsht\u00eb t\u00eb ritregoj\u00eb fushat\u00ebn legjendare t\u00eb Massoud kund\u00ebr sovjetik\u00ebve, e cila e b\u00ebri at\u00eb \u201cAfganin q\u00eb fitoi Luft\u00ebn e Ftoht\u00eb\u201d. Tjetri, sidoqoft\u00eb, sidoqoft\u00eb sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb ngritur pyetjen n\u00ebse m\u00eb shum\u00eb mb\u00ebshtetje per\u00ebndimore p\u00ebr t\u00eb n\u00eb vitet 1990 mund t\u00eb kishte \u00e7uar n\u00eb nj\u00eb Afganistan m\u00eb t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo, natyrisht, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pyetje hipotetike-por mbetet nj\u00eb pyetje t\u00eb cil\u00ebn Gall, tani 93 vje\u00e7, ka kualifikimin ta b\u00ebj\u00eb. Gjat\u00eb pushtimit sovjetik, ai raportoi gjer\u00ebsisht nga Afganistani, duke intervistuar Massoud n\u00eb shum\u00eb raste dhe duke e par\u00eb at\u00eb t\u00eb luftonte n\u00eb betej\u00eb. Kjo nuk ishte nj\u00eb arritje e vog\u00ebl raportimi, duke pasur parasysh se thjesht mb\u00ebrritja n\u00eb Panjshir mund t\u00eb p\u00ebrfshinte nj\u00eb udh\u00ebtim 12-ditor n\u00ebp\u00ebr male n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb e Mont Blanc (mali m\u00eb i lart\u00eb i Europ\u00ebs).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.faxweb.al\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/panjashiri2-400x400.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1202519\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Megjithat\u00eb, rreziqet ia vlenin, sepse Massoud ishte bind\u00ebs n\u00eb ekran. Pamja e tij dhe kapu\u00e7i tradicional Pakol i dhan\u00eb magjepsjen e nj\u00eb Che Guevare afgan. Nd\u00ebrsa e intervistonte me nj\u00eb got\u00eb \u00e7aj p\u00ebrpara, Gall pati mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb shihte nga af\u00ebr nj\u00eb njeri t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb mposhtur superfuqin\u00eb e dyt\u00eb n\u00eb bot\u00eb. \u201cIsha n\u00eb dijeni t\u00eb nj\u00eb aureole, nj\u00eb mistike q\u00eb e ve\u00e7onte at\u00eb nga t\u00eb tjer\u00ebt,\u201d shkruan ai. \u201cAi kishte nj\u00eb autoritet dhe pjekuri t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr nj\u00eb djal\u00eb vet\u00ebm 28 vje\u00e7.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Massoud u provua se ishte v\u00ebrtet nj\u00eb zgjedhje e mir\u00eb p\u00ebr M16. T\u00eb ndihmuar nga trajnimi sekret per\u00ebndimor p\u00ebr toger\u00ebt e tij \u2013 disa prej tyre t\u00eb zhvilluara n\u00eb tokat e pronave britanike \u2013 forcat e tij i rezistuan viteve t\u00eb sulmeve intensive sovjetike, duke vrar\u00eb mij\u00ebra rus\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb. Kryesisht fal\u00eb numrit t\u00eb madh t\u00eb viktimave n\u00eb Panjshir, rus\u00ebt filluan t\u00eb mendojn\u00eb p\u00ebr t\u00ebrheqjen nga Afganistani q\u00eb n\u00eb vitin 1982.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00ebrtet, burrat e Massoud u akuzuan p\u00ebr shkelje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, por kjo nuk ishte asgj\u00eb n\u00eb krahasim me pla\u00e7kitjet e kryera nga udh\u00ebheq\u00ebsit e tjer\u00eb muxhahedin\u00eb. Gall pohon se ai mund t\u00eb kishte qen\u00eb nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i mir\u00eb: ndoshta nj\u00eb Tito, n\u00ebse jo nj\u00eb Tony Blair.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai e b\u00ebn k\u00ebt\u00eb rast p\u00ebrmes qasjes n\u00eb ditar\u00ebt privat\u00eb t\u00eb Massoud, t\u00eb cil\u00ebt e zbulojn\u00eb at\u00eb si nj\u00eb politikan, si dhe nj\u00eb luft\u00ebtar. Massoud shkruan p\u00ebr luftimin e analfabetizmit dhe korrupsionit dhe shqet\u00ebsohet kur trupave t\u00eb tij u mungon ushqimi i mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb. Ai \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb diplomat fisnik i zgjuar. Kur em\u00ebron nj\u00eb njeri me origjin\u00eb modeste si komandant, ai shmang me shkatht\u00ebsi prishjen e hierarkis\u00eb shoq\u00ebrore duke u siguruar q\u00eb t\u2019i paguaj\u00eb hara\u00e7 shefit t\u00eb fisit t\u00eb atij burri.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.faxweb.al\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/panjashiri3-600x400.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1202520\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sidoqoft\u00eb, ditar\u00ebt jan\u00eb gjithashtu pika e dob\u00ebt e k\u00ebtij libri, pasi ata citohen n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe. Sado q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019i marr\u00eb ata, vet\u00ebm studiuesit e zjarrt\u00eb t\u00eb Massoud do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb interesuar p\u00ebr sh\u00ebnimet e tij t\u00eb p\u00ebrditshme n\u00eb lidhje me furnizimet me municion dhe komitetet e pleqve vendas. Un\u00eb do t\u00eb kisha preferuar t\u00eb lexoja m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr studimet gazetareske t\u00eb Gall, q\u00eb punoi n\u00eb nj\u00eb epok\u00eb t\u00eb humbur t\u00eb korrespondent\u00ebve t\u00eb huaj, shum\u00eb koh\u00eb para se t\u00eb niste ai q\u00eb njihet si vler\u00ebsim i riskut. T\u00eb shkojeme muxhahedin\u00ebt n\u00eb Afganistanin e epok\u00ebs sovjetike do t\u00eb thoshte t\u00eb kaloje muaj t\u00eb t\u00ebra pa komunikim, me pak ndihm\u00eb n\u00ebse gj\u00ebrat shkonin keq. Gall \u00ebsht\u00eb ndoshta shum\u00eb me t\u00eb vjetr\u00ebn p\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb veten n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes, por un\u00eb do t\u00eb doja t\u00eb kisha lexuar m\u00eb shum\u00eb rreth asaj se sa e v\u00ebshtir\u00eb ishte puna e tij.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Disa mund ta akuzojn\u00eb Gallin se \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb tep\u00ebr pas mitit t\u00eb Massoud, t\u00eb cilin pas vdekjes, e ka kthyer n\u00eb nj\u00eb figur\u00eb t\u00eb ngjashme me per\u00ebndin\u00eb. Portreti i tij varet n\u00eb shum\u00eb sht\u00ebpi afgane, madje ka edhe nj\u00eb fest\u00eb komb\u00ebtare n\u00eb nder t\u00eb tij. Megjithat\u00eb, si nj\u00eb figur\u00eb shp\u00ebtimi, ai \u00ebsht\u00eb i diskutuesh\u00ebm. Massoud ishte nj\u00eb taxhik etnik, k\u00ebshtu q\u00eb \u00e7do qeveri e udh\u00ebhequr prej tij do t\u00eb kishte luftuar p\u00ebr pranimin nga grupi m\u00eb i madh Pashtun i Afganistanit, i cili p\u00ebrb\u00ebn baz\u00ebn e mb\u00ebshtetjes s\u00eb taleban\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Megjithat\u00eb, pak mund t\u00eb argumentojn\u00eb me paralajm\u00ebrimin q\u00eb Masoud i b\u00ebri n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr Qeveris\u00eb Britanike n\u00eb 1997, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ai tha se Afganistani do t\u00eb b\u00ebhej \u201cnj\u00eb baz\u00eb p\u00ebr trajnimin e terrorist\u00ebve\u201d n\u00ebse nuk ndihmohej. Drejtuesi i vjet\u00ebr i Masoud i M16, t\u00eb cilin Gall e ndoqi, thot\u00eb se i k\u00ebrkoi HMG t\u2019i jepte mb\u00ebshtetje m\u00eb t\u00eb fuqishme \u201cNapoleonit\u201d gjat\u00eb atyre viteve t\u00eb m\u00ebvonshme, por pa dobi. \u201cSikur t\u00eb kishim ndihm\u00eb\u201d, thot\u00eb ai p\u00ebr Gall, \u201chistoria e af\u00ebrt e Afganistanit do t\u00eb ishte shum\u00eb e ndryshme.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sot, Lugina Panjshir \u00ebsht\u00eb aktualisht e vetmja provinc\u00eb e Afganistanit q\u00eb ende u reziston taleban\u00ebve; rezistenca atje udh\u00ebhiqet nga djali i Masoud-it, i st\u00ebrvitur n\u00eb Sandhurst, Ahmad. Luani i Panjshirit, me sa duket, nuk e ka humbur sk\u00ebrmitjen e tij.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Menj\u00ebher\u00eb pasi trupat sovjetike hyn\u00eb n\u00eb Afganistan n\u00eb 1979, M16 d\u00ebrgoi nj\u00eb nga agjent\u00ebt e tyre m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb rinj n\u00eb nj\u00eb mision rekrutimi special. Nd\u00ebrsa Moska p\u00ebrpiqej t\u00eb&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5132,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-5131","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5131"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5131\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5133,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5131\/revisions\/5133"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}