{"id":7471,"date":"2021-09-06T18:40:08","date_gmt":"2021-09-06T16:40:08","guid":{"rendered":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/?p=7471"},"modified":"2021-09-06T18:40:09","modified_gmt":"2021-09-06T16:40:09","slug":"ekspertet-parashikuan-boom-lindjesh-gjate-karantines-e-kunderta-ndodh-bie-ndjeshem-numri-i-foshnjave-te-ardhura-ne-jete-shkak-behet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/ekspertet-parashikuan-boom-lindjesh-gjate-karantines-e-kunderta-ndodh-bie-ndjeshem-numri-i-foshnjave-te-ardhura-ne-jete-shkak-behet\/","title":{"rendered":"Ekspert\u00ebt parashikuan \u201cboom\u201d lindjesh gjat\u00eb karantin\u00ebs, e kund\u00ebrta ndodh: Bie ndjesh\u00ebm numri i foshnjave t\u00eb ardhura n\u00eb jet\u00eb. Shkak b\u00ebhet\u2026"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb shum\u00eb vende me t\u00eb ardhura t\u00eb larta, norma e lindjeve n\u00eb muajt pas val\u00ebs s\u00eb par\u00eb sh\u00ebnoi r\u00ebnie t\u00eb dukshme, kjo ndoshta p\u00ebr shkak t\u00eb pasiguris\u00eb ekonomike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kur p\u00ebr arsye t\u00eb p\u00ebrhapjes s\u00eb Corona virusit n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 2020, u dhan\u00eb urdhra t\u00eb prer\u00eb p\u00ebr t\u2019u mbyllur dhe p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb sht\u00ebpi, shum\u00eb media dhe ekspert\u00eb spekuluan q\u00eb kjo mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb numrit t\u00eb lindjeve. Por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ndodhi e kund\u00ebrta: studimi i ri tregon q\u00eb n\u00eb shumic\u00ebn e vendeve me t\u00eb ardhura t\u00eb larta, numri i lindjeve ra mjaft shum\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arnstein Aassve, profesor i shkencave shoq\u00ebrore dhe politike n\u00eb Universitetin Bocconi n\u00eb Itali, dhe koleg\u00ebt e tij shikuan normat e lindjeve n\u00eb 22 vende me t\u00eb ardhura t\u00eb larta, p\u00ebrfshir\u00eb SHBA, nga viti 2016 deri n\u00eb fillim t\u00eb vitit 2021. Ata zbuluan se shtat\u00eb nga k\u00ebto vende kishin r\u00ebnie statistikisht t\u00eb madhe t\u00eb niveleve t\u00eb lindjeve n\u00eb muajt e fundit t\u00eb 2020 dhe muajt e par\u00eb t\u00eb 2021, krahasuar me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb t\u00eb viteve t\u00eb m\u00ebparshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hungaria, Italia, Spanja dhe Portugalia pat\u00ebn disa nga r\u00ebniet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha: ulje prej 8.5, 9.1, 8.4 dhe 6.6%. Shtetet e Bashkuara pat\u00ebn nj\u00eb r\u00ebnie prej 3.8%, por kjo nuk ishte statistikisht e r\u00ebnd\u00ebsishme \u2013 ndoshta ngase efektet e pandemis\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb vend dhe sepse studimi kishte vet\u00ebm t\u00eb dh\u00ebna amerikane deri n\u00eb dhjetor 2020, thot\u00eb Aassve. Hulumtimet u botuan n\u00eb Proceedings of the National Academy of Sciences USA.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shkalla e lindjeve luhatet sezonalisht brenda nj\u00eb viti, dhe shum\u00eb nga vendet n\u00eb studim kishin p\u00ebrjetuar r\u00ebnie t\u00eb normave p\u00ebr vite para pandemis\u00eb. Por r\u00ebniet q\u00eb filluan n\u00ebnt\u00eb muaj pasi Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndetit shpalli nj\u00eb urgjenc\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetit publik m\u00eb 30 janar 2020, ishin edhe m\u00eb t\u00eb \u2018zymta\u2019. \u201cEdhe pse ato vende mund t\u00eb ken\u00eb pasur prirje p\u00ebr r\u00ebnie t\u00eb numrit t\u00eb lindjeve (m\u00eb her\u00ebt), ne jemi shum\u00eb t\u00eb sigurt p\u00ebr faktin se r\u00ebnia e m\u00ebtutjeshme ishte si rezultat i ndikimit t\u00eb pandemis\u00eb.\u201d thot\u00eb Aassve. \u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pasiguria e lidhur me nj\u00eb pandemi globale dhe ndikimet e saj n\u00eb rrethanat ekonomike t\u00eb familjeve jan\u00eb arsyet m\u00eb t\u00eb mundshme p\u00ebr k\u00ebto prirje, hipotezon Aassve. \u201cNjer\u00ebzit nuk e kuptojn\u00eb v\u00ebrtet se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb s\u00ebmundja \u2013 \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e re p\u00ebr ta \u2026 Shum\u00eb njer\u00ebz do t\u00eb shohin se perspektivat e tyre t\u00eb pun\u00ebs do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija, gj\u00eb q\u00eb ka r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb ardhurat e tyre,\u201d thot\u00eb ai. \u201cJu nuk mund t\u00eb hiqni plot\u00ebsisht dor\u00eb nga lindja e f\u00ebmij\u00ebs, por t\u00eb pakt\u00ebn mund ta shtyni derisa t\u00eb shihni se koh\u00ebt jan\u00eb pak m\u00eb t\u00eb mira.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hulumtimet nuk jan\u00eb aq befasuese p\u00ebr shumic\u00ebn e demograf\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb v\u00ebrejtur r\u00ebnie t\u00eb ngjashme pas ngjarjeve katastrofike si\u00e7 jan\u00eb kriza financiare e vitit 2008 dhe pandemia e gripit n\u00eb vitin 1918. Por ato jan\u00eb ende t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme.<br>\u201cNe padyshim prisnim q\u00eb t\u00eb kishte nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb niveleve t\u00eb lindjeve si rezultat i pandemis\u00eb [COVID] p\u00ebr shkak t\u00eb historis\u00eb s\u00eb katastrofave n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi,\u201d thot\u00eb Philip Cohen, profesor i sociologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Maryland, i cili nuk ishte i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb studim. \u201cSido t\u00eb shkonte do t\u00eb ishte e paqart\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet interesante dhe e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb ne po i marrim k\u00ebto rezultate tani.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hulumtimi i vet\u00eb Cohen, i p\u00ebrshkruar n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb fundit q\u00eb ende nuk \u00ebsht\u00eb rishikuar nga koleg\u00ebt, ka treguar se Florida dhe Ohio p\u00ebrjetuan r\u00ebnie t\u00eb nivelit t\u00eb lindjeve gjat\u00eb pandemis\u00eb. Cohen v\u00ebren se studimi PNAS p\u00ebrfshin t\u00eb dh\u00ebnat amerikane deri n\u00eb dhjetor 2020 dhe se numrat m\u00eb t\u00eb fundit tregojn\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie edhe m\u00eb t\u00eb madhe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebse vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb larta do t\u00eb ken\u00eb rritje t\u00eb konsiderueshme n\u00eb normat e tyre t\u00eb lindjeve n\u00eb muajt dhe vitet e ardhshme, mbetet p\u00ebr t\u2019u par\u00eb. T\u00eb dh\u00ebnat e hershme sugjerojn\u00eb nj\u00eb rikthim t\u00eb lindjeve nga shtatz\u00ebnit\u00eb q\u00eb filloi n\u00eb qershor 2020, pas val\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb infeksioneve COVID n\u00eb vendet q\u00eb u godit\u00ebn r\u00ebnd\u00eb n\u00eb pranver\u00ebn 2020. Por val\u00ebt pasuese mund t\u00eb kishin b\u00ebr\u00eb q\u00eb m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb shtynin m\u00eb tej lindjen e f\u00ebmij\u00ebve.<br>Ky fenomeni ndoshta mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb nj\u00eb \u2018lul\u00ebzim ekonomik\u2019 si t\u00eb nj\u00ebzetat e zhurmshme pas pandemis\u00eb s\u00eb gripit 1918. Ose mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb nj\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbje me dy nivele, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn disa familje t\u00eb goditura r\u00ebnd\u00eb nga pandemia COVID dhe ndikimet e saj ekonomike \u2013 mund t\u00eb ken\u00eb m\u00eb pak gjasa t\u00eb ken\u00eb f\u00ebmij\u00eb, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb ishin m\u00eb pak t\u00eb prekur apo edhe q\u00eb kishin p\u00ebrfituar nga gjendja \u2013 mund t\u00eb ken\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb b\u00ebjn\u00eb f\u00ebmij\u00eb. Nj\u00eb mund\u00ebsi e tret\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb r\u00ebnia do t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb d\u00ebshtim n\u00eb aspektin demografik, me pak efekt t\u00eb dalluesh\u00ebm n\u00eb popullat\u00ebn n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb disa prej vende n\u00eb studimin e ri, duke p\u00ebrfshir\u00eb shumic\u00ebn e vende skandinave, Zvicr\u00ebn dhe Koren\u00eb e Jugut, u pan\u00eb tendenca pozitive n\u00eb normat e lindjeve, por ato nuk ishin statistikisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Edhe pse \u00ebsht\u00eb shum\u00eb her\u00ebt p\u00ebr t\u00eb interpretuar k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna, mund t\u00eb spekulohet se rrjeta m\u00eb t\u00eb forta t\u00eb siguris\u00eb shoq\u00ebrore mund t\u00eb ken\u00eb kompensuar disa nga pasigurit\u00eb q\u00eb lidhen me lindjen e f\u00ebmij\u00ebve gjat\u00eb pandemis\u00eb.<br>Studiuesit p\u00ebrfshin\u00eb vet\u00ebm vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb larta n\u00eb analiz\u00ebn e tyre p\u00ebr shkak t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave n\u00eb dispozicion. Njer\u00ebzit e vendeve m\u00eb t\u00eb pasura po ashtu, kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb ken\u00eb \u2018qasje\u2019 n\u00eb kontracepsion.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb shum\u00eb vende me t\u00eb ardhura t\u00eb larta, norma e lindjeve n\u00eb muajt pas val\u00ebs s\u00eb par\u00eb sh\u00ebnoi r\u00ebnie t\u00eb dukshme, kjo ndoshta p\u00ebr shkak t\u00eb pasiguris\u00eb ekonomike. Kur p\u00ebr&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7472,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-7471","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7471"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7473,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7471\/revisions\/7473"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7472"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/parleralbania.com\/site\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}